Aanslagen Nice en Parijs, waarom was de publieke reactie anders?

Publieke reactie Nice

Het wordt helaas een terugkerend thema: aanslagen in Europa. Ontzettend triest, maar wel interessant op het gebied van communicatie, nieuwswaardigheid en agenda setting. De tragische gebeurtenissen op de Franse nationale feestdag in Nice schokten Europa voor de zoveelste keer. En natuurlijk was er weer veel media-aandacht voor deze aanslag. Maar toch was er een groot verschil met de aanslagen in Parijs van vorig jaar als het gaat om de verslaglegging en publieke reactie. Ik laat het je zien als communicatiespecialist aan de hand van voorbeelden.

Agenda setting, de media bepaalt publieke reactie

Ik heb het begrip Agenda Setting al vaker behandeld, maar kort gezegd houdt het in dat de media bepaalt waar het publiek over praat (McCombs & Shaw, 1972). Belangrijke nieuwsbronnen als het NOS Journaal en het RTL Nieuws maken journalistieke keuzes en die hebben hun invloed op de publieke agenda. Laten zij een onderwerp weg of behandelen ze het juist, dan heeft dat gevolgen voor waar het grote publiek over praat. Dit heet ook wel de gatekeeping functie van journalisten. Hun keuzes sturen de publieke reactie een bepaalde richting in (framing).

Parijs en Nice, wat was het verschil?

Natuurlijk was de manier waarop de aanslagen van Parijs en Nice gepleegd werden compleet verschillend. Maar kijken we naar de feiten, dan moeten we helaas constateren dat in beide gevallen er tientallen doden waren te betreuren. Om nog maar te zwijgen over het aantal gewonden. In beide gevallen werd er geprobeerd om zoveel mogelijk dood en verderf te zaaien en werd dit dus gedaan op drukke plekken. Maar toch was er een groot verschil in berichtgeving en reacties door het publiek. Hoeveel mensen op Facebook hebben nu een Franse vlag over hun profielfoto? En hoeveel spontane herdenkingen hebben we gezien op televisie? Hoe komt dit?

Nieuwswaardigheid aanslag Nice

Wellicht lag het aan de nieuwswaardigheid van de aanslag in Nice. Een nieuwswaardige gebeurtenis moet nieuw zijn, niet meer van hetzelfde. In dat opzicht is Nice de zoveelste aanslag in korte tijd en kan de aandacht dus iets afzwakken. De tweede factor is nabijheid, Frankrijk is nog steeds dicht bij ons dus belangrijk om verslag over te doen. De derde factor is significantie, hoe groter de gebeurtenis, hoe nieuwswaardiger. Oké, Parijs was groter dan Nice, maar in de laatste stad vielen nog steeds 84 doden. De overige factoren zijn de mate van het conflict, de economische en de publieke relevantie (Shoemaker, Danielian & Brendlinger, 1991). Juist als het gaat om de mate van het conflict, die groter is geworden,  en de publieke relevantie zou Nice behoorlijk nieuwswaardig moeten zijn. Samenvattend, aan de nieuwswaardigheid van de aanslag kan het niet liggen.

Twee mogelijke verklaringen publieke reactie

Aan de nieuwswaardigheid ligt het dus niet, maar toch zijn er twee mogelijke verklaringen waarom de reactie van het publiek een stuk gematigder is. Ten eerste omdat het erop lijkt dat de aanslag in Nice niet een georganiseerde daad van een organisatie als IS is. De daad in Parijs werd al vrij snel opgeëist, waardoor er een gezamenlijke vijand ontstond. We voelden ons aangevallen in onze vrijheid en het plaatsen van een Franse vlag over onze profielfoto op Facebook voelde als een manier om samen een vuist te maken tegen het geweld. In Nice lijkt de aanslag het werk van een eenling of een kleine groep, waardoor die gezamenlijke vijand niet aanwezig is. IS had het wel over ‘een soldaat’, maar eiste de aanslag niet op zoals dat eerder wel gebeurde in Parijs en Brussel.

De tweede verklaring is de Agenda Setting functie van Facebook zelf. Steeds meer mensen halen hun nieuws van het internet en volgen trouw wat ze daar horen en lezen. Je mag dus stellen dat Facebook een Agenda Setting functie heeft verworven. Na Parijs was het sociale medium er als de kippen bij om de Franse vlag beschikbaar te maken als overlay voor je profielfoto. Nu was er alleen de mogelijkheid om jezelf in te checken als veilig, maar de overlay was niet beschikbaar. En aangezien er maar weinig mensen zijn die uit zichzelf een Franse vlag maken om over hun profielfoto te leggen, zien we dit opvallende fenomeen nu nauwelijks terug. Facebook bepaalt dus voor een groot deel hoe wij reageren op de aanslag in Nice op social media.

Implicaties voor de praktijk

Eens te meer maakt de aanslag in Nice duidelijk hoe groot de invloed van de media is. Dat de traditionele media (radio en tv) bepalen waar wij over praten en op welke manier wij dat doen (publieke reactie), was al langer bekend. Maar deze gebeurtenis laat ook duidelijk zien dat social media, waaronder Facebook, grote invloed kunnen uitoefenen op onze manier van reageren. Natuurlijk verschenen er cartoons op Twitter en kwam de term ‘Je suis Nice‘ regelmatig voor, maar niet zo vaak als bij Parijs. Hoe erg de aanslag van Nice ook was, de media bepaalt grotendeels hoe ‘erg wij het moeten vinden.’

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

McCombs, M. & Shaw, D. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36, 176-187.

Shoemaker, P. J., Danielian, L. H. & Brendlinger, N. (2011). Deviant acts, risky business and U.S. interests: The newsworthiness of world events. Journalism & Mass Communcation, 68, 781-795.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

Een gedachte over “Aanslagen Nice en Parijs, waarom was de publieke reactie anders?

Reacties zijn gesloten.